कफी: ऊर्जा दिने पेय कि लतको जोखिम? फाइदा र असर दुबै जान्नुहोस्
कोल्हवी न्यूज
पछिल्लो समय नेपाल मा कफी सेवन गर्नेको संख्या बढ्दै गएको देखिएको छ। शहरी क्षेत्रसँगै विभिन्न स्थानमा कफी संस्कृतिको विस्तार भइरहेको छ।
विश्वस्तरमा इथियोपिया बाट सुरु भएको कफी अहिले दैनिक जीवनको नियमित पेयका रूपमा स्थापित भइसकेको छ। नेपालमा पनि उपभोक्ताहरू अब विभिन्न प्रकारका कफी—अमेरिकानो, एस्प्रेसो, क्यापुचिनो, लाटे लगायत—प्रति आकर्षित हुँदै गएका छन्।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार कफीमा पाइने क्याफिन ले मानसिक सतर्कता बढाउने काम गर्छ भने क्लोरोजेनिक एसिड ले एन्टिअक्सिडेन्टको रूपमा शरीरलाई सहयोग पुर्याउँछ।
मध्यम मात्रामा कफी सेवन गर्दा मुटु रोग, टाइप २ मधुमेह र स्ट्रोकजस्ता रोगको जोखिम कम हुन सक्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्। तर अत्यधिक सेवनले भने निद्रा समस्या, उच्च रक्तचाप र चिन्ताजस्ता समस्या निम्त्याउन सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।
विशेषगरी धेरै क्याफिन सेवन गर्दा इन्सोम्निया लगायत मानसिक समस्या देखिन सक्ने भएकाले मात्रा नियन्त्रणमा ध्यान दिनुपर्ने सुझाव दिइएको छ।
स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार दैनिक २ देखि ४ कपसम्म कफी सेवन सामान्यतया सुरक्षित मानिन्छ। तर व्यक्तिगत स्वास्थ्य अवस्था अनुसार यसको मात्रा घटबढ गर्न आवश्यक हुने उनीहरूको भनाइ छ।
कफी सेवनलाई सन्तुलित राख्दै स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनु आवश्यक रहेकोमा विज्ञहरूले जोड दिएका छन्।
कफीको फाइदा
- मानसिक सतर्कता वृद्धि:
- क्याफिनले स्नायु प्रणालीलाई उत्तेजित गरेर मानसिक सतर्कता र ध्यान केन्द्रित गर्न मद्दत गर्छ।
- शारीरिक प्रदर्शन सुधार:
- व्यायामअघि क्याफिन सेवन गर्दा मेटाबोलिजम र बोसो पगाल्ने क्षमता बढ्छ।
- एन्टिअक्सिडेन्ट स्रोत:
- क्लोरोजेनिक एसिड, पोलिफेनोल, मेलानोइडिन जस्ता तत्वहरूले शरीरका कोशिकालाई क्षति हुनबाट बचाउँछन्।
- मधुमेह र हृदय स्वास्थ्यमा सहयोग:
- नियमित मध्यम मात्रामा सेवनले टाइप-२ मधुमेह, मुटु रोग, स्ट्रोकको जोखिम कम गर्न सक्छ।
- क्यान्सर र मस्तिष्क स्वास्थ्य:
- कलेजो, प्रोस्टेट क्यान्सरको जोखिम घटाउन र न्युरो प्रोटेक्सनमा सहयोग पुर्याउँछ।
- पाचन र इलेक्ट्रोलाइट सन्तुलन:
- मेलानोइडिनले पाचन प्रणाली सुधार गर्छ र पोटासियम-म्याग्नेसियमले मेटाबोलिक कार्यलाई समर्थन गर्छ।
कफीको बेफाइदा
- अत्यधिक क्याफिनको असर:
- निद्रा समस्या, बेचैनी, उच्च रक्तचाप, हृदयको धड्कन बढ्नु।
- गर्भवती महिलामा जोखिम:
- दैनिक २०० मिग्राभन्दा बढी क्याफिन सेवनले गर्भपतन, समयभन्दा पहिले जन्म, वा कम तौलको बच्चा जन्माउने जोखिम बढाउन सक्छ।
- हड्डी सम्बन्धी असर:
- अत्यधिक क्याफिनले हड्डीको घनत्व कम गर्न सक्ने सम्भावना।
- मानसिक स्वास्थ्यमा असर:
- अत्यधिक सेवनले तनाव, चिन्ता, चिडचिडापन, निद्रा नलाग्ने समस्या (इन्सोम्निया), र दीर्घकालीन अवस्थामा डिप्रेसनका लक्षण बढाउन सक्छ।
- कफी निर्भरता (Caffeine Dependence):
- लगातार बढी सेवनले सहनशीलता (Tolerance) बढाउँछ।
- अचानक छोड्दा टाउको दुखाइ, थकान, मूड स्विङ, ध्यान केन्द्रित गर्न समस्या जस्ता लक्षण देखा पर्न सक्छ।
सुझाव:
- दैनिक २–४ कप मध्यम कफी सुरक्षित मानिन्छ।
- व्यक्तिगत स्वास्थ्य अवस्था अनुसार मात्रा समायोजन गर्नुहोस्।
- अत्यधिक क्याफिन र मिठास/क्रिमसँग सेवन गर्नुबाट बच्नुहोस्।
